Blog

Als je in de zomer buiten in de zon speelt is het fijn als je witte of licht gekleurde kleding draagt. Maar waarom is dat eigenlijk? In dit proefje ga je experimenteren met licht, kleur, warmte en wat water om uit te zoeken wat meer hitte absorbeert.

Nodig:

• 2 dezelfde glazen of potjes
• maatbeker
• water
• thermometer
• 2 elastiekjes of plakband
• een vel wit papier
• een vel zwart papier

Stappen:

Zet de twee potjes voor je neer. Het eerste potje pak je aan de zijkanten in met het vel witte papier. Zorg dat je het goed vastmaakt met een elastiekje en of met het plakband. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je ook de bovenkant afdekt. Je moet straks nog wel water in het potje kunnen doen.

Pak nu het andere glas en doe er het zwarte papier omheen. Ook dit maak je weer vast met het elastiekje of het plakband. Controleer dat het papier op dezelfde manier om beide potjes heen zit. Je kan niet goed meten welk potje beter hitte absorbeert als de potjes verschillend zijn ingepakt?

Vul de maatbeker met wat water en schenk dit in het potje met het witte papier. Vul de maatbeker nu met exact dezelfde hoeveelheid water en vul nu het potje met het zwarte papier. 

Zet de potjes nu samen in een plekje in de zon. Je kan ze daar een paar uur laten staan. Als je na een paar uur terugkomt, kan je de temperatuur opnemen. Zet de thermometer eerst in het witte potje en lees de temperatuur af. Ga daarna naar het potje met het zwarte papier en meet ook daar de temperatuur.

Vragen:

1. In welk potje is het water warmer?
2. Hoe komt dat?

Meer weten?

Verschillende kleuren absorberen hitte en licht op andere manieren. Hoe donkerder de kleur hoe meer hitte een kleur absorbeert. Daarom meet je ook een verschil tussen de twee potjes. Als het goed is gegaan heb je gemeten dat het water in het potje met het zwarte papier warmer is dan het potje met wit papier. Als het in de zomer warm en zonnig is, zie je ook meer mensen die lichtere kleding dragen, ze blijven daardoor lekker koel.

De supertechnische uitleg kan je hier vinden op Wikipedia. Je kan ook andere proefjes doen met warmte, zoals een zonneoven maken. 

Er zijn heel veel proefjes waar een pipet voor nodig is, maar het werken met een pipet moet je leren. In dit experiment leer je hoe je een pipet gebruikt. Door te leren pipetteren werken kinderen meteen aan hun fijne motoriek.

Nodig:

• een pak natriumbicarbonaat (zuiveringszout)
• voedingskleurstof
• azijn
• pipetten
• potjes of bakjes
• een laagbakblik of oventray

Stappen:

Om te beginnen maak je een mooi werkveld. Dat doe je door het natriumbicarbonaat te verdelen op je bakblik. Zorg dat je een mooie laag hebt. Als je eerst een bergje hebt, kan je het bakblik zachtjes heen en weer schudden om het natriumbicarbonaat over de bodem te verdelen.

Meng nu in elk van de lege potjes 100 ml azijn met steeds en paar druppels voedingskleurstof. Je kan hierbij ook verschillende kleuren mengen, zo geeft rood en blauw een leuk paars effect. Als je vijf of zes verschillende kleuren hebt, zet je de potjes in de buurt van je bakblik. Let daarbij op dat je met de potjes niet op het natriumbicarbonaat morst!

Pak nu ee pipet en knijp zachtjes in de bovenkant. Als je hem nu in een potje doopt en loslaat, zuigt hij zich vol met vloeistof. Je kan nu met je pipet gaan tekenen boven het bakblik. Doe dit door zachtjes te knijpen voor druppels, of hard te knijpen voor een stroompje. Probeer verschillende manieren om je pipet vast te houden. Het leren pipetteren is vooral een kwestie van doen en oefenen. 

Je kan ook proberen bergjes te maken op het bakblik en daar de gekleurde azijn op gieten. Een andere aanpassing is een schat begraven onder het natriumbicarbonaat en die met azijn op te graven.

Vragen:

1. Wat gebeurt er als het gekleurde azijn op het bakblik komt?
2. Welke vorm krijg je als je een druppel azijn op het bakblik laat vallen?
3. Maak een foto van je experiment en post hem op Instagram met de hashtag #proefjesmetboefjes.

Meer weten?

Als je hebt leren pipetteren kan je veel andere leuke proefjes doen. Je kan bijvoorbeeld een vulkaan maken of een zuurgraad meten.

De reactie van azijn en natriumbicarbonaat komt doordat natriumbicarbonaat basisch is en azijn een zuur. Als je die twee met elkaar mengt ontstaat koolstofdioxide, een gas. Dit ontsnapt met kleine belletjes.

Heb je weleens last gehad van mieren tijdens een picknick? Je kan dat oplossen met een spuitbus, maar de vraag is of je dat wil doen terwijl er allemaal lekker eten klaar staat. In dit proefje doe je onderzoek naar manieren die mieren afschrikken op een vriendelijke manier.

Nodig:

• een plek buiten waar voldoende mieren zitten
• groot wit tafelkleed (van vinyl, plastic of papier)
• dikke stift
• 10 flessendoppen
• wattenstaafjes
• minimaal drie vloeistof/oplossingen:
  • water
  • suikerwater
  • citroensap
  • azijn
  • afwasmiddel
  • tabasco
  • een andere vloeistof?

Stappen:

Als je een proefje wil doen met mieren is het handig als je een plek zoekt waar veel mieren zitten. Meestal kan je in het park of het bos wel een mooie mierenhoop vinden. Als je zo’n plek gevonden hebt leg je het tafelkleed op de grond en wacht je af tot er wat mieren op het kleed lopen. Als dat lang duurt, kan je ook een stukje fruit naast het kleed leggen en wachten tot de mieren er overheen krioelen. Pak het dan op en schud de mieren er boven het kleed af.

Als je groepjes mieren hebt, kan je met de dikke stift een flinke cirkel op het kleed tekenen. Elke cirkel is een vloeistof (of oplossing) die je gaat testen. Schijf naast de cirkel welke oplossing je test.

Giet vervolgens een klein beetje van de oplossing in een flessendop. Doop hier het wattenstaafje in en zoek in de cirkel naar een mier. Teken vervolgens een cirkel van ongeveer 2,5 centimeter (ongeveer een 2 euromunt) om de mier heen. Kijk of de mier binnen de cirkel blijft of er uit stapt.

Let op dat je de cirkel niet te nat maakt. Als de cirkel te nat is kan de mier er misschien niet uit omdat de mier niet durft over te steken en niet omdat de oplossing zelf hem afschrikt.

Teken met je oplossing een cirkel om ongeveer 20 mieren. Kijk goed of de mieren afschrikken van de oplossing of dat ze deze negeren en de cirkel uit lopen. Je kan bijhouden hoeveel mieren en blijven zitten en hoeveel er ontsnappen in een schema. Let ook op of mieren niet in de oplossing blijven staan.

 

Oplossing	Gevangen mieren	Ontsnapte mieren	Wat zie ik?
Water
Citroensap
Azijn
Enz.

Vul nu een andere flessendop met een andere oplossing. Je begint nu op een andere plek op je kleed opnieuw. Ook nu test je weer 20 mieren door er cirkels omheen te trekken met een wattenstaafje en de oplossing. Ook nu kan je weer bijhouden hoeveel mieren afschikken en hoeveel er ontsnappen. Je herhaalt het proefje voor elke vloeistof die je wil testen.

Vragen:

1. Welke oplossing hield de meeste mieren gevangen?
2. Welke oplossing had de meeste ontsnapte mieren?
3. Waren er ook oplossingen waar de mier in bleef staan zonder dat hij gevangen leek?
4. Zo ja, waarom denk je dat dit komt?

Meer weten?

Alle dieren kunnen chemische signalen in hun omgeving waarnemen. Sommige gebruiken zelfs chemische signalen om te communiceren. Een van de dieren waarvan het bekend is dat ze chemische signalen gebruiken om met elkaar te ‘praten’ zijn mieren. Als je een hele colonne van mieren ziet dan lopen ze achter elkaar aan doordat ze een onzichtbaar chemisch pad van feromonen volgen. Dit zijn voor de mier positieve chemische signalen. Je hebt ook negatieve signalen. Die vertellen de mier om weg te blijven.

De oplossing die de meeste mieren gevangen houdt is de stof die het best is in mieren afschrikken. De mieren durven namelijk niet over te steken en blijven daardoor in hun cirkel gevangen.

Wil je meer weten over mieren? Ga dan eens langs bij Meneer Spoor. Die weet heel veel van mieren en kan je er van alles over vertellen. Wil je liever een keer andere insecten knutselen? Maak dan je eigen insect na onderzoek en goed kijken.

In het voorjaar komen de plantjes weer voorzichtig boven de grond. Maar wat er onder de grond gebeurt kan je meestal niet zien. In dit proefje ga je onderzoeken wat er onder de grond gebeurt bij het ontkiemen. Je gaat in dit proefje een boon ontkiemen in een pot.

Nodig:

• glazen pot
• keukenpapier
• 1 droge boon
• water

Stappen:

Er zijn natuurlijk verschillende soorten bonen. Voor dit proefje gebruiken we zelf een bruine boon. Maar je kan natuurlijk ook een witte boon of erwt gebruiken. Een boon ontkiemen is voor de meeste bonen hetzelfde.

Maak eerst je pot goed schoon en droog. Een plantje heeft niet veel nodig om te ontkiemen, maar het is wel zo leuk als je goed kan zien wat er gebeurt. Maak ook de deksel van je pot schoon, anders krijg je misschien een schimmel en dat wil je niet.

Als de pot schoon is doen je er een vel keukenpapier in. Je kan dit tot een nestje vouwen of een voorzichtig frommelen tot er een losse prop is. Zorg dat het papier niet te klein wordt. Als je een grote pot hebt kan je best wat extra papier gebruiken.

Pak nu je boon. Je doet de boon in de pot en zorgt dat hij tussen het papier en het glas komt te zitten. Het is prettig als hij een centimeter of twee boven de bodem van de pot zit. Dan kan je straks namelijk goed zien hoe de boon ontkiemt.

Doen nu voorzichtig een beetje water in het potje. Het hoeft echt niet veel te zijn. Het papier mag best nat worden, maar er moet geen laag water in de pot staan. Dat is niet goed voor de boon.

Doe daarna de deksel op de pot en zet hem op een warme plek.

Je kan nu elke dag een foto maken van de boon of in een schriftje een logboek maken. In je logboek schrijf je op welke stappen je zet en wat er gebeurt met de boon. Als je de boon daarna in de tuin wil planten kan dat. Bonen zijn erg gevoelig voor vorst, het is dus verstandig om bonen pas na half april te planten. Let ook dan even op de weersvoorspelling.

Vragen:

1. Na hoeveel dagen verschijnt er een worteltje uit de boon?
2. Welke kant groeit de wortel op?
3. Na hoeveel dagen komt er een groene scheut uit de wortel?
4. Welke kant groeit de groene scheut op?

Meer weten?

Een boon en het kiemplantje dat groeien bestaan uit verschillende onderdelen die allemaal een eigen naam hebben en een rol spelen in de groei van het plantje. Bij je eigen ontkiemde boon kan je de wortel en stengel wel vinden, maar weet je ook dat een boon een navel heeft? Kijk eens bij een boon of je die kan vinden.

Je kan nog veel meer planten verbouwen naast boontjes. Kijk eens bij de groene vingers van Onzeklassetuin.nl voor ideeën. Als je meer planten wil verbouwen kan je ook een bijenhotel maken, dan krijg je ook nog eens nuttige beestjes bij je planten.

 

Speciaal voor Pasen presenteren we de EV3 Eierversierder. Jason Allemann van JK Brickworks heeft deze robot gemaakt om eieren te versieren. In het programma zitten een aantal patronen die je direct kan laten uitvoeren, maar ga vooral zelf aan de slag om je eigen patroon te ontwerpen.

Nodig:

• LEGO 313131 EV3-set
• bouwinstructies voor de robot
• programma voor de robot
• stiften

Stappen:

De EV3 Eierversierder of in het Engels EV3 Egg Decorator is een idee van Jason. Dit soort robots heten Egg Bots en je ziet ze de laatste 25 jaar steeds vaker. Sommige zijn helemaal zelf gemaakt, andere maken bijvoorbeeld gebruik van LEGO Mindstorms. Deze versie vonden wij erg leuk en is te maken met alleen maar onderdelen uit de EV3 313131 set.

Het bedienen van de EV3 Eierversierder is erg makkelijk. Zodra het programma loopt kan je uit de verschillende patronen kiezen en druk je gewoon op de middelste knop om hem op je ei te tekenen. Zorg er wel voor dat de stift een halve centimeter boven het ei zit op het moment dat je start.

Jason gaf zelf aan dat hij meestal dikke stiften gebruikt, maar dat het eigenlijk met elke stift moet kunnen. Je moet dan wel even testen of je ermee op een ei kan tekenen.

Meer weten?

Dit is een toffe robot voor de paasdagen. Je kan in het filmpje dat Jason op Youtube heeft gezet precies zien hoe hij werkt. Dank aan de mensen van JK Brickworks voor het fantastische ontwerp. We gaan er zelf mee aan de slag om een paar eitjes mee te versieren.

 

 

 

 

Als het buiten koud en guur is, kan je heel goed binnen slime maken. Maar het is nog leuker om een speciaal slime met winterthema te maken. Dit slime heeft niet alleen sneeuwwitte en ijsblauwe kleuren, het glinstert en fonkelt ook nog eens.

Nodig:

• 
doorzichtige hobbylijm (uitwasbaar)
• natriumbicarbonaat
• zoutoplossing (zoals lenzenvloeistof)
• water
• blauwe kleurstof
• pailletjes en glitter
• kom
• lepel
• maatbeker
• schaal

Stappen:

Eerst meet je in de maatbeker 120 ml. lijm af en die doe je in de kom. Als je doorzichtige lijm gebruikt krijg je een mooi, doorschijnend effect. Daarna schenk je ook 120 ml. water in de kom. Het is nu belangrijk om de lijm en het water goed te mengen.

Als de lijm en het water goed gemengd zijn is het tijd om de kleurstof en glitter toe te voegen. Omdat we een speciaal slijm met winterthema maken gebruiken we een blauwe kleurstof. Voeg 5 druppels van de blauwe kleurstof toe en paar scheutjes glitter en een boel pailletjes. Wees vooral niet te zuinig met de glitter. Daarna is het belangrijk dat je alles weer goed door elkaar roert.

Voeg vervolgens een halve theelepel natriumbicarbonaat aan het mengsel toe. Dit zorgt dat het mengsel wat steviger wordt. De volgende stap is het toevoegen van een eetlepel met de zoutoplossing of lenzenvloeistof. Een zoutoplossing met boorzuur als ingredient werkt het beste.

Meng nu alles weer door elkaar. Je moet stevig en snel mengen. Als het nog te waterig is, kan je een beetje extra van de zoutoplossing toevoegen.

De laatste stap is het kneden van je slijm. Als je het gevoel hebt dat het niet meer aan de randen en bodem van de kom blijft plakken als je er aan trekt, is het tijd om het er uit te halen.

Voor het winterse Frozen effect kan je er eentje maken die blauw is en een tweede waar je geen kleurstof bijdoet, maar alleen zilveren glitter. Je krijgt dan een mooi wintershit slijm en een ijsblauwe die beide glinsteren en fonkelen.

Meer weten?

Er komt best wat scheikunde kijken bij slijm. Het boorzuur in de zoutoplossing reageert samen mer de lijm en vormt het rekbare deel van het slijm.
De lijm is een polymeer met lange moleculen die langs elkaar glijden. Hierdoor blijft de lijm ook vloeibaar. Daarom voeg je ook water aan het mengsel toe, zodat de lijm niet kan opdrogen en hard en lubberig wordt.
Door boorzuur uit de zoutoplossing of lenzenvloeistof toe te voegen, raken de lange moleculen van de lijm met elkaar verstrikt. Hierdoor wordt de lijm minder vloeibaar en dikker als slijm.
Wil je zelf aan de slag met polymeren? Kijk dan ook eens naar dit proefje waarin je bioplastic maakt.

Je kan dansen als een robot, maar ken je ook een dansende robot? Door het mooie ontwerp van Teach Kids Engineering kan je er nu zelf een maken met een LEGO Mindstorms-set.

Nodig:

• Lego 313131 EV3-set
• bouwinstructies van deze robot
• programma voor deze robot

Stappen:

Wie wil er nu geen dansende robot in huis? Er zelf eentje bouwen is een leuke uitdaging en ook best ingewikkeld. Probeer zelf maar eens je evenwicht te houden tijdens het dansen. Een dansende robot moet dat natuurlijk ook leren. Je kan het dansje vooraf zien op Youtube maar je kan hem natuurlijk ook eerst zelf bouwen.

Het programma dat voor deze robot geschreven is ziet er ook weer mooi uit. Je kan het ook opknippen in kleine stukjes zodat je steeds ziet wat er beweegt. Pas het programma vooral ook zelf aan voor nieuwe danspasjes en bewegingen. Er zijn weinig dingen die zo leuk zijn als een beweging programmeren en hem meteen terugzien in je robot.

Nog een apart woord over de bouwinstructies. Die zijn prettig en praktisch, waardoor je op een goede manier kunt bouwen.

Meer weten?

De bedenker en maker van deze dansende robotzijn van Teach Kids Engineering. Zij zijn continu bezig om kinderen op weg te helpen in de bouwkunde.

Heb je na het bouwen van de Mindstorms valstrik zin om een andere robot te bouwen? Kijk dan ook bij de andere EV3-robots op onze website.

Het is weer bijna Kerstmis en daarom presenteren we een speciale kerstrobot: De kerstslee EV3. Een van onze helden bij RoboCAMP.eu: Alek Gruszczyński heeft deze schitterende kerstrobot bedacht en ontworpen. Naast het ontwerp zit er natuurlijk ook een programma bij dat je zelf kan aanpassen.

Nodig:

• LEGO 313131 EV3-set
• bouwinstructies voor de robot
• programma voor de robot
  

Stappen:

Als je het leuk vindt om ook kerst te vieren met robots, dan zit je goed. Want dit model bevat een kerstman, de kerstslee en twee van z’n favoriete rendieren. Wij denken dat hij er fantastisch uitziet onder de kerstboom en denken dat je hem met de bouwinstructies van RoboCAMP ook prima kan maken.

De techniek die in de robot zit zijn twee grote motoren in de slee en een kleine motor om de rendieren te laten bewegen. Door de kleine motor bewegen de pootjes en het hoofd van de rendieren. Het gehele bouwwerk is gemaakt met een LEGO 313131 bouwset. Je hebt dus geen extra stukjes nodig.

Meer weten?

Op Youtube staat een filmpje waarin je ziet hoe de kerstslee EV3 precies werkt. Je kan ook bij de mensen van RoboCAMP terecht voor andere leuke voorbeelden. Wil je iets anders maken? Kijk dan ook bij onze andere EV3-modellen.

 

 

 

Met winterweer kan je buiten leuke experimenten en proefjes doen. In dit proefje onderzoek je ballonnen in de kou en hoe lucht reageert op kou.

Nodig:

• ballonnen
• wasknijpers
• touw of waslijn

Stappen:
Als er al een waslijn in de tuin of op het balkon hangt heb je dit keer geluk. Is dat niet het geval, dan mag je eerst naar buiten om een touwtje te spannen. Zorg dat je het touwtje zo ophangt dat er straks ruimte is om er een paar ballonnen aan op te hangen.

De volgende stap is het opblazen van de ballonnen. Voor dit proefjes is het belangrijk dat je de ballonnen binnen opblaast. Hij hoeft niet op maximale spanning, maar hij mag zeker niet slap zijn. Als je de ballon hebt opgeblazen leg je er een knoop in.

Als je een paar ballonnen hebt opgeblazen, neem je ze mee naar buiten. Je kan ze daarna ondersteboven ophangen aan het lijntje dat je hebt gespannen. Gebruik de wasknijpers om ze vast te maken. Een touwtje kan natuurlijk ook, maar zorg dat ze ook weer goed los te maken zijn voor het tweede deel van dit proefje.

Als de ballonnen in de kou buiten hangen kan je buiten blijven kijken, of binnen vanachter het raam. Als het echt koud is en stevig vriest, dan zal je snel enig effect zien. Als het rond het vriespunt is duurt het wat langer. Schrijf op wat je ziet!

Als je een duidelijke verandering hebt gezien bij de ballonnen, kan je ze weer van de lijn afhalen en meenemen naar binnen. Kijk nu ook goed of er weer een verandering is. Ook nu kan het even duren. Schrijf op wat je ziet.

Vragen:

1. Wat gebeurt er als de ballonnen in de kou buiten hangen?
2. Wat gebeurt er als de ballonnen weet binnen zijn?
3. Waardoor denk je dat dit verschil komt?

Meer weten?
Lucht bestaat uit hele, hele kleine deeltje. Deze deeltjes heten moleculen. Als het kouder wordt, kruipen moleculen wat dichter tegen elkaar aan waardoor het volume in de ballon omlaag gaat. Dit komt doordat de dichtheid van lucht afhankelijk is van de temperatuur. Het volume is groter als lucht warm is en kleiner als de lucht koud is. Daardoor lijkt de ballon te krimpen en te groeien.

Op YouTube staat een uitgebreide uitleg over moleculen en waarom een ballon uitzet als hij warm wordt. Ben je helemaal in een winterstemming? Dan kan je in dit proefje sneeuw onderzoeken of, als er geen sneeuw is, zelf een kristaltuin maken.

Een printer bouwen en hem vervolgens zelf programmeren. Het leek ons wel een erg tof project om een keertje te bouwen en dankzij het ontwerp van Ralph Hempel was het ook nog eens heel erg leuk om te doen. Met de BANN3R PRINTER bouw je een printer die hele rollen met bonnetjes papier vol schrijft met de teksten die je zelf programmeert.

Nodig:

• LEGO 313131 EV3-set
• bouwinstucties voor de robot
• programma voor de robot
• rolletje papier

Stappen:

De BANN3R PRINTER is een printer die een extra uitdaging geeft bij het programmeren. Je kan namelijk zelf programmeren wat er geschreven wordt. Dat kan je naam zijn, die van je beste vriend of vriendin of het laatste hoofdstuk van het boek dat je nu leest. Zolang jij de letters programmeert schrijft de BANN3R PRINTER ze op.

Omdat er een flink aantal bewegende onderdelen zijn is het bij de BANN3R PRINTER belangrijk dat je netjes werkt. Let ook op de stand van de tandwielen bij het bouwen, anders schuiven sommige stukjes net de verkeerde kant op.

Voor een rol papier kan je meestal terecht bij je lokale boekhandel. Maar als je de baas van de supermarkt vriendelijk aankijkt is dat misschien ook mogelijk.

Meer weten?

Bij Proefjes met Boefjes proberen we heel vel verschillende ontwerpen te bouwen, te delen en zelf te ontwikkelen. Je kan de andere ontwerpen hier terugvinden. Heb je zelf een ontwerp? Stuur ons dan een berichtje en misschien sta je volgende maand zelf op de site.